همزمان با روز جهانی ارتباطات گردهمایی "دانش ارتباطات و جامعه ایرانی: سیاست های ارتباطی و چشم اندازهای آینده" در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد. پروفسور کاظم معتمدنژاد (پدر علم ارتباطات ایران)، دکتر هادی خانیکی، دکتر مهدی منتظرقائم، دکتر علیرضا دهقان و چندتن دیگر از اساتید ارتباطات از سخنرانان این همایش بودند.

پروفسور کاظم معتمدنژاد در این گردهمایی نگاهی بر مقوله ها و پروتکل های جهانی داشت و دراین رابطه گفت: ما نباید به مصوبات جهانی پشت کنیم، باید با آنها تعامل برقرار کنیم و نکاتی که به نفع ما و برخواسته از شرایط جامعه ماست را در پروتکل ها، کنوانسیون ها و اعلامیه های جهانی بگنجانیم و فعالانه در آنها شرکت داشته باشیم.

وی همچنین به کارهایی که در زمینه ارتباطات و رسانه ها بالاخص مطبوعات اشاره کرد و گفت: باید این تحقیقات و برنامه ها را پیگیری کنیم و به گونه ای نباشد که هر مقام مسئول که روی کار آمد برنامه های قبلی را متوقف کند.

افزایش رشته های تخصصی ارتباطات، ظرفیت سازی برای آن و افزایش هیأت علمی و بورسیه کردن دانشجویان کارشناسی ارشد نیز از دیگر پیشنهادات پدر علم ارتباطات ایران بود.

دکتر هادی خانیکی از دیگر سخنرانان این همایش به نقش پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به عنوان واسطی مابین دانشگاه و نهادهای اجرایی اشاره کرد و گفت: روز ارتباطات باید بهانه ای برای بررسی ویژگی ها و آینده ارتباطات باشد.

دکتر مسعود کوثری که مدیریت پنل اول را بر عهده داشت گفت: دهه آینده یک دهه پرچالش خواهد بود. ما در این دهه با بسیاری از چالش هایی که از تغییر ساختار جمعیتی و رشد جمعیتی و تغییرات فرهنگی و اجتماعی  ما نشأت می گیرد، مواجه خواهیم شد.

وی در ادامه گفت: سیاست های ارتباطی ما با دیدی گذشته نگر نسبت به حوزه ارتباطات نگاه می کند و مستلزم بازنگری کامل هست. به نظر می رسد که ما وارد عرصه جدیدی از ارتباطات شدیم که یک نوع ارتباطات متخلخل است و حتما بر روی ایران هم تاثیر خود را خواهد گذاشت. ارتباطات متخلخل برخلاف ارتباطات توده ای سهمگین فشرده ارتباطاتی است که اولا دارای گره های مختلفی است، ثانیا ارتباطات مرکزمحور نیست، ثالثا دارای تعدد مراکز است. بنابراین یک نوع سیاستگذاری متمرکز مبتنی بر شبکه فشرده و مرکز پیرامون که در گذشته در رسانه ها اعمال می شد باید مورد بازنگری قرار گیرد. به عبارت دیگر آن نظام سیاست ارتباطی که با مفهوم دولت ملت بعد از دهه 1960 تنظیم شده بود و در ایران و سایر کشورهای جهان سوم جاری وساری شده بود باید کاملا به آرشیو سپرده شود.

کوثری در رابطه با مشکلات سیاست های رسانه ای ایران گفت: ما طی 5-6 سال اخیر در واکنش به تغییرات رسانه ای چند سیاست داشتیم که به نظر من این سیاست ها به زودی بی اثر می شود و نیاز به بازنگری دارد.

سیاست "پهن کردن تور" که به افزایش تعداد کانال های تلویزیونی اشاره دارد. درست است که با این کار تا مدتی افزایش مخاطب خواهیم داشت اما این ظرفیت ایجاد شده به سرعت ته می کشد. ضمن اینکه یک چاقوی دو لبه است. درواقع ذائقه مصرف را به سرعت تغییر می دهد و این ذائقه مصرف که تغییر کرد اتفاقا میل به رسانه های بیرونی بیشتر خواهد شد. ضمن اینکه شما ساعت مصرف رسانه را بالا می برید. بالا رفتن ساعت مصرف رسانه یعنی اینکه شما مردم را به مصرف رسانه آموخته تر می کنید و این به این معنی است که میل به مصرف رسانه ای از این که هست به مراتب بیشتر خواهد شد و نیاز به شبکه های جایگزین و تکمیلی خواهد بود.

سیاست دوم سیاست "تقلید" یا "برنامه از روی برنامه" سازی است. سیاستی که برفرض "بی بی سی فارسی" وجود دارد و ما کپی "20:30 "را از روی آن داریم یا برفرض "شام ایرانی" که تقلید از "بفرمایید شام" است. این سیاست هم جنبه خوب دارد که استفاده از ابزار جدید است و اشکال هم دارد که آن تایید این مسئله است که آن شبکه دست به ابتکار جدید و درستی زده است و ذائقه مردم با آن سازگارتر است.

سیاست سوم سیاست "تخریب" است که این سیاست معمولا در مواقع انتخابات و مواقع خاص با هجو و استهزا رخ می دهد. نمونه آن سی دی بمب خنده مهران مدیری دانست که نوعی استهز از شبکه های بیرونی است. این سیاست هم تا یک جایی جواب می دهد اما خطر هم دارد. خطر آن تولید یک فرهنگ لمپنی است و یک نوع تایید آن شبکه است. مهم نیست که مضحکه را از زبان که می شنوید مهم این است که بپذیرید مضحکه وجود دارد. بنابراین این سه سیاست تا یک ظرفیتی می توانند جذب مخاطب یا نگه داشتن آن را داشته باشند بعد از آن به بن بست خواهیم رسید و برای آن بن بست باید به فکر پاره باشیم.

در ادامه این همایش و در پنل دوم که به مدیریت آقای علی حاجی محمدی برگزار شد، اساتید دیگری از علم ارتباطات چون دکتر علیرضا دهقان، دکتر غلامرضا آذری و دکتر امبدعلی مسعودی به سخنرانی پرداختند.

بنا به اعلام مديريت ارتباطات پژوهشي، از ميان مباحث مطرح شده در كارگاه‌هاي آموزشي طرح «تربيت منتقد سينمايي» در حال حاضر مجموعه مباحث كارگاه آموزشي «نقد فيلم» كه توسط مسعود فراستي ارائه شده در قالب لوح فشرده آماده شده است. اين مجموعه براي اولين بار در بيست و پنجمين نمايشگاه كتاب تهران و در غرفه پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به نمايش گذاشته شد. بهاي اين مجموعه 5000 تومان مي باشد. علاقه مندان براي دريافت اين مجموعه مي‌توانند با شماره 88919176 تماس حاصل كنند.

به مناسبت 25 اردیبهشت روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی

نشست تخصصی شاهنامه و زبان فارسی  برگزار می شود

در این نشست که از ساعت 16 تا 18 روز سه شنبه 2 خرداد برگزار می شود، دکتر محمدجعفر یاحقی عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و  مدیر قطب علمی فردوسی‌شناسی و ادبیات خراسان، پیرامون شاهنامه و زبان فارسی و آقای ابوالفضل خطیبی عضو شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی درباره ساختار شاهنامه سخنرانی خواهند کرد.

بیست و پنجم اردیبهشت یادروز بزرگمردی است که نه تنها زبان و فرهنگ پارسی که ملیت تمامی اقوام ایرانی وام­دار اوست. روزی که حکیم طوس در سال 384 هجری قمری اثر درخشان و گران سنگ خود شاهنامه را به پایان برد.

تأثیر فردوسی در ادب پارسی دهه­ های بعد بسیار است. بدون تردید حتی کسانی که حاصل تلاش او را خوش نداشته­ اند از گنجینه­ ای که او از واژگان پارسی فراهم آورده بهره بسیار برده­ اند.

فردوسی دو عشق بزرگ داشت، ارادت خالصانه به خاندان رسول گرامی اسلام و مهری صادقانه به زبان و فرهنگ پدری، که این هر دو را در شاهنامه به زبانی شیوا و آراسته به متانت و ادبی که از ویژگی­ های کلام اوست می­ توان دید.

هم ‏اندیشی و نواندیشی «حریم امن، رشد و بالندگی در سیره رضوی» روز دوشنبه 25 اردیبهشت در پردیس خواهران دانشگاه امام صادق (ع) برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ،‌ هنر و ارتباطات، این هم ‏اندیشی در ساعت 10 صبح با حضور استادان  دانشگاه‏ های کشور و حوزه ‏های علمیه خواهران، مدیران خانم مناطق آموزش و پرورش، پژوهشگران پژوهشگاه‏ های فرهنگ، هنر و ارتباطات و فرهنگ و اندیشه اسلامی، مشاوران تربیتی آموزش و پرورش و دانشجویان دانشگاه‏ها و طلاب حوزه ‏های علمیه با تلاوتی از آیات قرآن کریم آغاز شد. شایان ذکر است، مراسم با حضور حضرت آیت ‏الله مهدوی کنی رئیس محترم مجلس خبرگان افتتاح شد  و حضرت آیت‏ الله باقری کنی عضو مجلس خبرگان و قائم‏ مقام رئیس دانشگاه امام صادق (ع) از مهمانان ویژه این هم ‏اندیشی بودند.

سرکار خانم مهدیه مهدوی کنی دبیر اجرایی هم ‏اندیشی و عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع) به عنوان اولین سخنران به ارائه گزارشی از دبیرخانه هم ‏اندیشی پرداخت. خانم مهدوی کنی در بخشی از سخنان خود با اشاره به ده دوره برگزاری جشنواره امام رضا (ع) بیان کرد: در جشنواره امام رضا (ع) موضوع و محور حجاب و عفاف به دانشگاه امام صادق (ع) و بویژه پردیس خواهران واگذار شد. برنامه دیگری که به پردیس خواهران واگذار شده بود، تدوین مجموعه مقالات در مورد حجاب و عفاف بوده که این کار درحال انجام است و این مجموعه مقالات در جشنواره امام رضا (ع) ارائه خواهد شد.

ایشان همچنین در ادامه سخنان خود بیان داشت که در کنار این هم‏اندیشی، نمایشگاه کتابی با موضوع سیره رضوی (ع) و حجاب و عفاف درحال برگزاری است که حاضران در این جلسه می‏ توانند از این نمایشگاه دیدن کنند. خانم مهدوی کنی در پایان سخنان خود به این موضوع اشاره داشت که این هم‏ اندیشی از دو کمیسیون تخصصی تشکیل شده که عبارتند از: کمیسیون «دیبای عفاف در سیره رضوی (ع)» و کمیسیون «حریم امن، شاخص‏ها و راهکارهای تجلی آن در سیره رضوی (ع)».

سپس، اعضای هیات رئیسه کمیسیون اول به حاضران معرفی شدند. حجت‏ الاسلام دکتر سیدمصطفی میرلوحی: رئیس کمیسیون، دکتر رضا پرتوی‏ زاده: نایب رئیس و دکتر فائزه عظیم‏ زاده اردبیلی نیز به عنوان دبیر کمیسیون دیبای عفاف در سیره رضوی در جایگاه حضور پیدا کردند. در این کمیسیون سه مقاله ارائه و مورد بررسی قرار گرفت.

حجت‏ الاسلام والمسلمین دکتر فرج‏ الله هدایت‏ نیا گنجی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی اولین مقاله را با عنوان «راهبردهای عفاف در سیره و سخن امام رضا (ع)» ارائه نمود. وی در مقاله خود به تشریح راهبردهای تعدیل و تطهیر جامعه پرداخت. وی در بخشی از سخنان خود افزود: وضعیت حجاب در جامعه بسیار نگران کننده است و در سیستم اجرایی هنوز به قوانین به خوبی عمل نمی‏شود.

پس از ارائه مقاله توسط دکتر هدایت‏ نیا، دکتر میرلوحی به بررسی مقاله مذکور پرداخت و ابعاد مختلف آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.

دومین مقاله را دکتر فاضله میرغفوریان با عنوان «معناشناسی عفاف در سیره رضوی (ع)» ارائه کرد. دکتر میرغفوریان  در مقاله خود به معنا شناسی حجاب در سیره رضوی (ع) پرداخت و گفت:‌ با نگاه به سیره ائمه (ع) متوجه می‏شویم حیا، کنترل نگاه، حجاب، اجتناب از فحشا و تبرج هر کدام بخشی از مفهوم عفاف را تشکیل می‏دهند. وی تاکید کرد: ازدواج راه عفاف در جامعه دینی و راه درمان بیماری‏های اخلاقی و جنسی است.

سومین و آخرین مقاله این نشست را دکتر شکوفه گلخو، رئیس پژوهشکده زنان دانشگاه الزهرا (س) با عنوان «بررسی علمی آیات و روایات عفاف و حجاب با تاکید بر سیره رضوی (ع)» ارائه کرد. ایشان در مقاله خود فیزیولوژی بدن مردان و زنان و تاثیر دیدن صحنه‏ های تحریک‏ آمیز را در این دو قشر بررسی کرد.

پس از ارائه سه مقاله، جلسه پرسش و پاسخ بین حاضران و نویسندگان مقاله برگزارشد. در پایان نشست اول، معاون پژوهشگاه و  اعضای هیات رئیسه هدایایی را به سخنرانان اهدا کردند.

کمیسیون دوم با عنوان «حریم امن، شاخص‏ها و راهکارهای تجلی آن در سیره رضوی (ع)» در ساعت 2 بعداز ظهر کار خود را آغاز کرد. در این نشست نیز دو مقاله ارائه شد.

در ابتدای جلسه اعضا هیات رئیسه کمیسیون به حاضران معرفی شدند. دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی: رئیس کمیسیون، حجت‏ الاسلام والمسلمین دکتر سعید رجحان: نایب رئیس کمیسیون و دکتر صدیقه مهدوی کنی نیز به عنوان دبیر کمیسیون در جلسه بعداز ظهر حضور پیدا کردند.

خانم دکتر مهرشاد شبابی، عضو هیات علمی دانشگاه امام حسین(ع) به عنوان اولین سخنران به ارائه مقاله خود با عنوان «تبیین تحقق حجاب و عفاف در جامعه امروز با الگوگیری از سیره نبوی (ص) و رضوی (ع)» پرداخت  و گفت: در یک پژوهش میدانی به استخراج مولفه‏ ها، ابعاد عفاف و حجاب پرداخته‏ ایم که در آن درصد بالایی از دختران دانش‏ آموز تمایلی به حجاب نداشتند، عفاف و حجاب تنها مختص زنان نیست، حجاب نه حق زن است و نه حق مرد بلکه یک تکلیف الهی است ولی  زنان به خاطر میل به خودآرایی که به صورت ذاتی دارند، بر حجابشان بیشتر تاکید شده است.

شبابی افزود: ما نیاز به  قانون‏گذاری و آموزش در فرهنگ‏سازی عفاف و حجاب داریم که متاسفانه مورد غفلت قرار گرفته است.

سپس دکتر ایراندخت فیاض، رئیس دانشکده روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی مقاله خود را با عنوان «راهکارهای تجلی حجاب و عفاف در سیره رضوی (ع)» ارائه کرد. ایشان در بخشی از سخنان خود به این موضوع اشاره داشت: در جامعه، حقوق زنان نادیده گرفته می‏ شود، بیشتر به تکالیف زنان تاکید و مدام به آنها تذکر داده می‏ شود،‌ و این مسئله باعث می‏ شود یک حالت تدافعی در زنان به وجود آید و برای رفع این مسئله باید به زنان از منظر انسانی توجه شود.

پس از اتمام ارائه مقاله‏ ها، دکتر فائزه عظیم‏ زاده اردبیلی، دبیر علمی هم‏اندیشی، قطعنامه دبیرخانه هم‏ اندیشی را قرائت نمود و در بخشی از سخنان خود افزود: از چهار ماه پیش برای این هم‏ اندیشی برنامه‏ ریزی شد و این هم‏اندیشی در دو کمیسیون تخصصی «دیبای عفاف در سیره رضوی (ع)» و «حریم امن، شاخص‏ها و راهکارهای تجلی آن در سیره رضوی (ع)» برگزار و مقالاتی ارائه شد.

ایشان همچنین در ادامه سخنان خود به اهداف این هم‏ اندیشی اشاره کرده و بیان نمودند از اهداف این هم‏ اندیشی می‏توان به تعیین جایگاه زن و مرد در زندگی اجتماعی، تبیین نقش عفاف در رشد و تعالی حیات انسانی و ارائه شاخص‏های حریم امن، رشو و بالندگی اشاره کرد.

دکتر عظیم‏ زاده در بخش دیگری از سخنان خود بیان کرد که دو رویکرد متفاوت در میان مسئولین و صاحبان رسانه نسبت به حجاب و عفاف وجود دارد. در رویکرد اول عده‏ای معتقدند که با اجبار و الزام می‏ توان فرهنگ‏سازی نمود و در رویکرد دوم عده‏ای معتقدند که بایستی باورها را نسبت به عفاف و حجاب تغییر داد تا در عرصه اجرای قوانین بتوانند تاثیر مثبت داشته باشند.

در پایان مراسم نیز هدایایی به رسم یادبود به اعضا هیات رئیسه و سخنرانان تقدیم شد.

شایان ذکر است که دکتر علی سروری مجد نیز به عنوان نماینده جشنواره رضوی (ع) و پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در این هم‏اندیشی حضور داشت.

پژوهشگاه فرهنگ،‌هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم،‌تحقيقات و فناوري بر همكاري‌هاي مشترك تأكيد كردند.

مدير ارتباطات پژوهشي پژوهشگاه با اعلام اين خبر گفت: در جلسه‌اي كه روز دوشنبه 25 ارديبهشت 91 در پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم،‌ تحقيقات و فناوري با حضور رئيس و معاون پژوهشي  اين پژوهشكده و دكتر حميد اخوان معاون پژوهشي و اسدزاده، مدير ارتباطات پژوهشي پژوهشگاه برگزار شد طرفين ضمن استقبال از همكاري مشترك خواستار امضاي تفاهم‌نامه مشترك شدند.

اسدزاده افزود: دراين جلسه معاون پژوهشي پژوهشگاه ضمن اشاره به كارنامه فعاليت‌هاي پژوهشي انجام شده در حوزه هاي مختلف نظير اجراي طرحهاي پژوهشي، نشر و توليدات علمي، جشنواره پژوهش فرهنگي سال، انتشار فصلنامه علمي – پژوهشي و نيز اقدامات صورت گرفته درخصوص مكانيزه كردن كليه امور در پژوهشگاه با استفاده از نرم افزار ERP بر توانمندي‌ و قابليت‌هاي پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات تأكيد كرد و خواستار همكاري و مشاركت پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم در طرحها و برنامه‌هاي پژوهشي پژوهشگاه شد. دكتر اخوان همچنين با اشاره به تجربه برگزاري جشنواره پژوهش فرهنگي سال از سوي پژوهشگاه بويژه طي سال‌هاي 1389 و 1390 با عنايت به تجربه موفق پژوهشكده در برگزاري جشنواره فارابي، محورهاي جشنواره پژوهش فرهنگي سال را بسيار نزديك به موضوعات جشنواره فارابي دانست و پيشنهاد كرد جشنواره پژوهش فرهنگي سال در جشنواره فارابي ادغام شود.

در اين جلسه، دكتر محمدرضا حاتمي، رئيس پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، ضمن استقبال از اقدام پژوهشگاه در برقراري ارتباط پژوهشي با آن پژوهشكده، بر علاقه‌مندي پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي درخصوص همكاري‌هاي مشترك با هدف رفع مشكلات طرفين تأكيد كرد و افزود: نظر به تجربه خوب پژوهشكده در حوزه‌هايي نظير برگزاري دوره دكتري پژوهش محور، جشنواره بين‌المللي فارابي، برگزاري همايش‌ها و نشست‌هاي علمي و نيز نشر كتاب،‌ آمادگي داريم تا در اين زمينه‌ها با پژوهشگاه همكاري علمي داشته باشيم. دكتر حاتمي برگزاري دوره دكتري پژوهش محور در رشته‌هاي علوم سياسي (گرايش انديشه سياسي) و جامعه شناسي فرهنگي را از برنامه‌هاي پيش روي پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي دانست و آن را زمينه اي براي همكاري هاي مشترك تلقي كرد.

در اين جلسه دكتر عبدالامير نبوي، معاون پژوهشي پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي نيز ضمن استقبال از همكاري هاي علمي – پژوهشي ميان پژوهشكده و پژوهشگاه، با ارائه توضيحاتي درخصوص فعاليت‌هاي پژوهشي موسسه متبوع خود، زمينه را براي همكاري‌هاي علمي مساعد دانست و خواستار رسمي شدن همكاري ها در قالب تفاهم‌نامه شد.

دراين جلسه پيش نويس تفاهم نامه همكاري‌هاي مشترك از سوي پژوهشگاه تقديم رئيس پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم شد و مقرر گرديد متن نهايي تفاهم‌نامه با حضور روساي دو مؤسسه به زودي امضا شود.

برگزاري جلسات مشترك و مستمر به منظور برنامه‌ريزي پژوهشي و بررسي نيازهاي مشترك پژوهشي،‌همکاری در اجرای طرحهای تحقیقاتی مشترک،‌همكاري در برگزاري سمينار، همايش، سخنراني و ميزگردهاي علمي و تخصصي در موضوعات مورد علاقه طرفين،‌ نشر مشترک کتاب در زمینه های مرتبط با اهداف و رسالتهای طرفین،   برگزاری کارگاههای آموزشی مورد نیاز،‌تبادل اطلاعات و پشتيباني متقابل درخصوص داده‌هاي موجود در پايگاه‌هاي اطلاع رساني طرفين و همچنين برنامه‌ها و نرم افزارهاي موجود،‌ مبادله محصولات علمی تولید شده طرفین اعم از مکتوب و دیجیتال،‌ استفاده از منابع و بانكهاي اطلاعاتي طرفين و تشكيل بانك اطلاعات پژوهشي مشترك،طراحی و انتشار نشریات تخصصی،‌ بهره گيري از كليه امكانات علمي آموزشي به منظور تربيت نيروهاي متخصص در سطوح عالي و تحصيلات تكميلي،‌ ایجاد دوره های آموزشی و فرصت تحصیلی و نيز طراحی و اخذ مجوز رشته، گرایش و دوره های دانشگاهی از مهمترين محورهاي همكاري پيش بيني شده در تفاهم‌نامه همكاري است.

در گروه مطالعات ارتباطی و رسانه ­های جدید پژوهشکده هنر و رسانه

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات کتاب قدرت ارتباطات، در گروه مطالعات ارتباطی و رسانه ­های جدید  در دست ترجمه است.

نام «مانوئل کاستلز» در ایران، با ترجمه کتاب سه جلدی او با عنوان «عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه، و فرهنگ»، که در سال 1380 به همت انتشارات طرح نو منتشر شد، برای علاقه‌مندان علوم اجتماعی آشناست.

وی استاد اسپانيايي‌الاصل رشتۀ‌ برنامه‌ريزي در دانشگاه برکلي است كه مدتی است براي تدريس و تحقيق، دانشگاه بارسلونا را برگزيده و در حلقه‌هاي علم ارتباطات،‌ به استاد استادان ملقب است.

اين پروفسور هفتاد ساله‌ (متولد 1942) كه تا دو دهه‌ي قبل، از نگاه يك ماركسيست اروپايي و به‌ويژه متاثر از ويي آلتوسر، آلن‌ تورن و نيكوس پولانزاس به نظرورزی مشغول بود، در سه‌گانۀ خود، ظهور جامعۀ‌ شبكه‌اي، قدرت هويت و پايان هزاره، با رويكردي نو جامع‌ترين مجموعۀ تحليلي و در عين حال سرشار از داده‌هاي اطلاع بخش را در خصوص روندهاي جاري و آیندۀ تحولات اجتماعي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي در نقاط مختلف جهان فراهم دید. كاستلز مجلد نخست از تاليف پرحجم خود را به بحث دربارۀ جامعۀ شبكه‌اي كه آن را يكي از ويژگي‌هاي سرمايه‌داري متكي به اطلاعات به شمار مي‌آورد، اختصاص داد و در مجلد دوم با عنوان قدرت هويت، نويسنده به بررسي پديدارهاي مهمي ‌همچون تضعيف موقعيت حكومت‌هاي ملي و بحران هويت در سطوح فردي، ملي و ظهور جنبش‌هايي مانند فمينيسم و دفاع از محيط زيست پرداخت، در نهایت مجلد سوم را به بررسي سقوط شوروي، شكست اقتصاد دولتي و متكي به برنامه‌ريزي متمركز، عدم توانايي نظام صنعتي دولت سالار را براي ورود به عصر اطلاعات و نيز پديدار تكان دهنده‌ي حذف و طرد افراد و اقوام از جامعه‌ای شبكه‌ای، سرنوشت غم‌انگيز كودكان از نظام بهره‌كشي بين‌المللي، نقش مافياي اقتصادي در صحنه‌ي جهاني و بالاخره مباني فرهنگي و سياسي ظهور منطقۀ جنوب شرقي آسيا، به عنوان يكي از بازيگران اصلي عصر اطلاعات و فرآيند جهاني شدن و نيز تناقضات دروني جامعه‌ي اروپا كه مانع از تحقق وحدت اين نهاد شده، اختصاص داد.

کاستلز، افزون بر این اثر -که در کشور ما بیشترین شهرت را برای او به دنبال داشته- آثار پرشمار ديگري در حوزه‌ي تغييرات اجتماعي، برپايۀ فناوري‌هاي نوين به تألیف رسانده است.

كتاب «قدرت ارتباطات» از آخرین نوشته‌های این دانشمند معاصر محسوب می‌شود که به خاطر نظرياتش در مورد جامعه شبکه‌ای و ارتباطات به يكي از مراجع معتبر علوم ارتباطات تبديل شده است. این کتاب، در سال 2009 و به وسيله انتشارات دانشگاه آكسفورد  در بیش از 500 صفحه منتشر شده و مي‌توان آن را تكميل كننده سایر تألیفات وی در حوزه علوم ارتباطات و فن‌آوری‌های نوین دانست.

كاستلز در اين كتاب جديد بر نقش شبكه­هاي ارتباطي در قدرت­سازي در جامعه و مخصوصاً قدرت سياسي تاكيد مي­كند. از نظر او برنامه­ريزان و انتقال‌دهندگان قدرت افرادی نيستند که صرفاً در عالم سیاست یا اقتصاد شهرت یافته‌اند، بلکه آنها موقعيت­هاي شبكه‌اي هستند كه در كنشگران اجتماعي تنمند شده‌اند. كاستلز در کتاب اخیرش چهار شكل قدرت در شبكه­ها را از هم تمییز داده است که عبارتند از: قدرت شبكه بندي^[1] ، قدرت شبكه^[2]، قدرت شبكه اي^[3] و قدرت شبكه‌سازی^[4] ؛ این عناوین آنچنان پیچیده، دقیق و در عین حال استراتژیک هستند، که درک و تفسیر درست این مفاهیم در ترجمه به زبان فارسی، می‌تواند ذهن مخاطب را با برنامه‌ریزی و توزیع قدرت در هر ژانر شبکه‌ای آشنا سازد.

گوناگونی شبكه‌هاي قدرت و لزوم تعامل آن‌ها با يكديگر به منظور اجرايي‌ساختن قدرت در ابعاد مورد انتظار، پرسشي اساسي را به ذهن متبادر مي‌سازد، و آن اینکه: شبكه‌ها چگونه مي‌توانند با يكديگر بدون ايجاد ابهام در ماهيت حقيقي خود و در نتيجه عملي‌ساختن برنامه‌هايشان به تعامل بپردازند؟ براي مثال اگر شبكه‌هاي رسانه‌اي در يك نزاع سياسي در مورد يك گزينۀ سياسي درگير شوند آن‌گاه سرنوشت‌شان بستگي مستقيمي با موفقيت آن گزينه خواهد داشت. در واقع آن‌ها بي‌طرفي نسبي خود را كه عامل مهمي در دستيابي به طيف وسيعي از مخاطبان است از دست خواهند داد. اگر آن‌ها در اين معامله بازنده شوند، ارتباطات سياسي‌شان تخريب شده و بايستي هزينه‌هاي گزافي پرداخت نمايند  و اگر كاركنان آن‌ها از جانب يك مقام سياسي منصوب شده باشند آنگاه موقعيت حرفه‌اي‌شان به مخاطره خواهد افتاد. و سرانجام اگر ستارۀ بخت‌شان افول نمايد، پيامدهاي مالي سنگيني را در پي خواهد داشت كه سبب ضرر و زيان حاميان مالي‌شان نيز خواهد شد.

كتاب «قدرت ارتباطات» مشتمل بر پنج فصل است:

1) قدرت در جامعۀ شبكه‌اي

2) ارتباطات در عصر ديجيتال

3) شبكه‌هاي ذهن و قدرت

4) برنامه‌ريزي شبكه‌هاي ارتباطات: سياست‌هاي‌ رسانه‌اي، سياست‌هاي‌ رسوا سازي، و بحران دموكراسي

5) برنامه‌ريزي مجدد شبكه‌هاي ارتباطات: جنبش‌هاي اجتماعي، سياست‌هاي شورش‌گرايانه، و حوزۀ عمومي جديد؛

در نهایت، مبحث «نتیجه­ گیری» نیز، آنچه را که «ورای یک نظریه ارتباطی از قدرت» می‌توان تصور کرد، به عنوان تکمله‌ای بر فصل‌های این کتاب، در قالبی استقرایی مطرح کرده است.

شایان توجه اینکه، کتاب حاضر تا جایی از مفاهیم تخصصی و جدید برخوردار است که بدون تحشیه‌نویسی منسجم و تسلط بر معانی موجود در آن، نمی‌توان صرفاً به ترجمه‌ای واژگان موجود در آن بسنده کرد؛ از این رو مترجم برای انجام این مهم، ترجمه و تحشیه را به طور همزمان مطمح‌نظر قرار داده است.

معرفی از: حسین بصیریان جهرمی / دانشجوی دکترای علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

[1] Networking Power

[2] Network Power

[3] Networked Power

[4] Network-Making Power

نباشد همی نیک و بد پایدار                                     همان به که نیکی بود یادگار

دراز است دست فلک بر بدی                                   همی نیکویی کن اگر بخردی

بیست و پنجم اردیبهشت یادروز بزرگمردی است که نه تنها زبان و فرهنگ پارسی که ملیت تمامی اقوام ایرانی وام­دار اوست. روزی که حکیم طوس در سال 384 هجری قمری اثر درخشان و گران سنگ خود شاهنامه را به پایان برد.

سرآمد کنون قصه یزدگرد                                                    به ماه سپندارمذ روز ارد

زهجرت سه صد سال و هشتاد و چار                                     به نام جهان داور کردگار

و پس از آن، اگرچه فردوسی بزرگ تا آخرین سالهای زندگی همچنان به تصحیح و تکمیل اثر حماسی خود مشغول بود، اما روز 25 اردیبهشت، چنانکه شاهنامه، در تاریخ فرهنگ ایران زمین جاودانه شد.

ابوالقاسم، که او را به نامهای حسن یا منصور نیز خوانده­ اند در سال 329 هجری قمری (940 میلادی) در روستای باژ در نزدیکی طوس خراسان دیده به جهان گشود.

از کودکی و نوجوانی ­اش خبری در دست نیست. همانقدر می­ دانیم که به داستانهای کهن و نوشته ­های پیشینیان به پهلوی و دری و نیز سروده ­های شاعران پارسی گوی و یا عرب زبان دلبستگی داشته است. پدرش حسن بن علی که نام او آشکارا نشان از حضور باورهای شیعی در خانواده فردوسی دارد از دهقانان طوس بود و دهقانان ایرانی تبارانی از طبقه زمین داران کوچک روستایی که دل با فرهنگ و تاریخ و تمدن ایران داشتند و پذیرش اسلام شریف از میهن دوستی­ شان نکاسته بود.

حکیم ابوالقاسم فردوسی در روزگاری بالیدن آغاز کرد که ایرانیان 3 قرن پس از حمله اعراب و گرویدن صمیمانه و صادقانه به اسلام و درک حقایق معنوی این دین، به پاسداری و تعمیق و گسترش فرهنگ ایرانی که دستگاه خلافت بغداد و کارگزارانشان در ایران آن را برنمی ­تافتند همت کرده بودند. جنبش پاسداری از فرهنگ ایران، بویژه در خراسان و سیستان رونقی بیشتر داشت. شاید پاسداری از زبان فارسی دری در مقابل زبان عربی را بتوان بزرگترین دست آورد این جنبش دانست.

نه فقط شعر پارسی که با بهره ­گیری هوشمندانه از فنون نظم عربی پا در راهی نونهاد، یاریگر این حرکت خجسته بود که ایرانیان در نثر نیز با نخستین برگردان­ های قرآن مجید به پارسی گام­هایی استوار و ارجمند برداشتند که در نهایت به خلق آثاری درخشان همچون تاریخ سیستان و تاریخ بخارا و تاریخ بیهقی و نظایر آن انجامید. اما اوج شکوه این حرکت اثر جهانی حکیم طوس است که به باور همگان پاسدار میراث زبانی و فرهنگی ایرانیان است.

بسی رنج بردم در این سال سی                                    عجم زنده کردم بدین پارسی

سرایش سی ساله شاهنامه به آسانی میسر نشد. شاعر در جستجوی مآخذ تاریخی مانند خدای نامک ­ها و بویژه شاهنامه ابومنصوری به نواحی مختلف خراسان سفر کرد. از فقر و تنگدستی که خود در شاهنامه به آن اشاره کرده است و شماتت کارگزاران و مداحان دستگاه خلافت و بی­مهری سلطان غزنوی که عنایتی بر اثر ارجمند او نکرد مأیوس نشد و همچنان عاشقانه و پی­گیری به کار خود ادامه داد.

تأثیر فردوسی در ادب پارسی دهه­ های بعد بسیار است. بدون تردید حتی کسانی که حاصل تلاش او را خوش نداشته­ اند از گنجینه­ ای که او از واژگان پارسی فراهم آورده بهره بسیار برده­ اند.

فردوسی دو عشق بزرگ داشت، ارادت خالصانه به خاندان رسول گرامی اسلام و مهری صادقانه به زبان و فرهنگ پدری، که این هر دو را در شاهنامه به زبانی شیوا و آراسته به متانت و ادبی که از ویژگی­ های کلام اوست می­ توان دید. اگر در کلام حماسی­ اش مهر به ایران موج می­ زند و چنین می سراید:

نخوانند بر ما کسی آفرین                                            چو ویران بود بوم ایران زمین

دریغ است ایران که ویران شود                                     کنام پلنگان و شیران شود

اما کلامش آنجا که از اهل بیت رسالت می­گوید نیز نشان از خلوص او در مسلمانی و دلداگی اش با خاندان پیامبر(ص)  دارد.

منم بنده اهل بیت نبی                                                        ستاینده خاک پای وصی

بر این زادم و هم بر این بگذرم                                       یقین دان که خاک پی حیدرم

و اگر به یاد آوریم که این اظهار ارادت خالصانه در روزگاری ابراز می­ شود که مفتیان و حاکمان انگشت برون آورده و رافضی می­ جستند، به شجاعت بی­ نظیر و صداقت بی­ بدیل این مردم بزرگ پی­ می ­بریم و شاید از همین رو بود که سلطان غزنوی و دین مردان وابسته به دستگاه خلافت عباسی با او از سر مهر درنیامدند. روایت است که پیکر فردوسی را پس از مرگ نه در گورستان طوس، که در باغی از املاک خودش به خاک سپردند. باغی کوچک اما به گستردگی تمامی سرزمین­های پارسی زبان. باغی که امروز در قلب هر ایرانی و هر دوستار زبان و فرهنگ این سرزمین کهن جای دارد.

پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات یاد روز حماسه سرای بزرگ طوس را به تمامی پارسی زبانان، بویژه اصحاب علم و فرهنگ شادباش می­گوید.